Cho người thân, bạn bè mượn tài khoản ngân hàng để thực hiện giao dịch là việc không hiếm gặp trong đời sống. Tuy nhiên, hành động tưởng chừng xuất phát từ sự tin tưởng và mong muốn giúp đỡ ấy có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng, ngay cả khi người đứng tên tài khoản không nhận bất kỳ khoản lợi ích vật chất nào.
Trong ULAW Legal Insight số 22, TS. Trương Thị Tuyết Minh – Trưởng Bộ môn Luật Thuế – Tài chính – Ngân hàng, Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM phân tích những quy định pháp luật liên quan đến việc cho mượn tài khoản thanh toán, cơ chế nhận diện giao dịch bất thường và trách nhiệm của người đứng tên khi tài khoản bị sử dụng sai mục đích. Qua đó, Tiến sĩ đưa ra những khuyến nghị thiết thực nhằm giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi và hạn chế rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
Cho mượn tài khoản không thu lợi vẫn có thể vi phạm pháp luật
Ngày 15/10/2026, Công an tỉnh Khánh Hòa ban hành quyết định xử phạt một phụ nữ 125 triệu đồng vì cho cháu ruột mượn tài khoản ngân hàng trong thời gian dài. Vụ việc thu hút sự quan tâm khi người bị xử phạt chỉ giao tài khoản cho người thân sử dụng, đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa sự giúp đỡ trong gia đình và hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Theo TS. Trương Thị Tuyết Minh, để hiểu đúng bản chất pháp lý của vấn đề, cần chú ý đến sự khác biệt giữa hai khái niệm quen thuộc: cho thuê và cho mượn.
Cụ thể, khoản 5 Điều 8 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt nghiêm cấm các hành vi mua, bán, thuê, cho thuê, mượn và cho mượn tài khoản thanh toán, ví điện tử.
Tiến sĩ phân tích, trong khi cho thuê thường gắn với việc nhận tiền hoặc lợi ích vật chất, cho mượn hoàn toàn có thể diễn ra mà không phát sinh thù lao. Việc pháp luật quy định đồng thời cả hai hành vi đồng nghĩa với việc không nhận tiền không phải là căn cứ để loại trừ vi phạm.
Đáng chú ý, tài khoản thanh toán không đơn thuần là một dãy số mà chủ tài khoản có thể tùy ý chuyển giao cho người khác sử dụng. Theo cô Minh, tài khoản được hình thành từ quan hệ giữa ngân hàng và khách hàng, trên cơ sở thông tin định danh đã được xác minh.
Khi tài khoản được giao cho người khác sử dụng, danh tính được ngân hàng ghi nhận có thể không còn trùng khớp với chủ thể thực sự kiểm soát giao dịch. Sự tách biệt này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để tiếp nhận, luân chuyển những khoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp, gây khó khăn cho hoạt động phòng, chống rửa tiền.
Theo TS. Trương Thị Tuyết Minh, cần phân biệt giữa mục đích giúp đỡ và phương thức giúp đỡ. Pháp luật không cấm con cái hỗ trợ cha mẹ thực hiện giao dịch ngân hàng, nhưng việc hỗ trợ phải tuân thủ những cơ chế minh bạch, cho phép ngân hàng xác định đúng người có quyền thực hiện giao dịch và phạm vi được phép.
Đối với vụ việc tại Khánh Hòa, Tiến sĩ cho biết mức xử phạt 125 triệu đồng nằm trong khung chế tài được quy định tại Nghị định số 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.
Theo điểm a khoản 5 Điều 30 Nghị định này, hành vi cho mượn từ một đến dưới mười tài khoản thanh toán, khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, thuộc khung phạt từ 100 đến 150 triệu đồng. Việc xác định mức xử phạt cụ thể còn phụ thuộc hồ sơ và các tình tiết của từng vụ việc.

Ngân hàng nhận diện tài khoản bị cho mượn như thế nào?
Một vấn đề khác được TS. Trương Thị Tuyết Minh đề cập là khả năng phát hiện tài khoản đang được sử dụng bởi người không đứng tên, đặc biệt trong bối cảnh giao dịch trực tuyến ngày càng phổ biến.
Theo Tiến sĩ, không có một dấu hiệu riêng lẻ nào đủ để ngân hàng kết luận tài khoản đã bị cho mượn. Việc nhận diện phải dựa trên quá trình theo dõi, đối chiếu nhiều nguồn thông tin, bởi một tài khoản được mở đúng danh tính không đồng nghĩa với việc tài khoản luôn được sử dụng đúng chủ thể trong suốt thời gian hoạt động.
Trước hết là nhóm thông tin liên quan đến nhân thân và quá trình sử dụng tài khoản, bao gồm dữ liệu định danh, sinh trắc học, số điện thoại, thiết bị đăng nhập và lịch sử giao dịch.
Chẳng hạn, tài khoản thường xuyên thay đổi thiết bị đăng nhập, phát sinh hoạt động từ những địa chỉ mạng bất thường hoặc ngân hàng không thể liên hệ với người đứng tên có thể trở thành dấu hiệu cần được xác minh thêm.
Nhóm thông tin thứ hai liên quan đến những biến động bất thường của dòng tiền. Theo cô Minh, tài khoản cá nhân liên tục phát sinh giao dịch với doanh số lớn, tiền vừa được chuyển vào đã nhanh chóng chuyển tiếp sang nhiều tài khoản khác, hoặc được sử dụng cho hoạt động của tổ chức, cá nhân khác có thể đặt ra yêu cầu rà soát theo quy định về phòng, chống rửa tiền.
Tuy nhiên, Tiến sĩ lưu ý dấu hiệu đáng ngờ không đồng nghĩa với kết luận có hành vi vi phạm pháp luật. Ngân hàng cần thực hiện các bước kiểm tra, xác minh theo thẩm quyền và quy định hiện hành.
Đặc biệt, GS.TS. Trương Thị Tuyết Minh phân tích một giới hạn đáng chú ý của công nghệ xác thực sinh trắc học: nhận diện đúng khuôn mặt người thực hiện giao dịch chưa đủ để xác định người đó có thực sự quyết định giao dịch theo ý chí của mình hay không.
Một chủ tài khoản có thể trực tiếp đăng nhập và xác thực bằng khuôn mặt nhưng vẫn thực hiện giao dịch theo sự chỉ dẫn, thậm chí dưới áp lực của người khác.
Vì vậy, theo Tiến sĩ, hoạt động quản lý rủi ro ngân hàng cần quan tâm đến bản chất giao dịch và người thực sự kiểm soát dòng tiền, thay vì chỉ dừng ở việc xác minh danh tính của người thao tác trên ứng dụng.

Người đứng tên tài khoản phải chịu trách nhiệm đến đâu?
Theo TS. Trương Thị Tuyết Minh, việc cho người khác mượn tài khoản có thể phát sinh những hệ quả pháp lý khác nhau, tùy thuộc tính chất và mức độ vi phạm.
Trước hết, trong quan hệ với ngân hàng, chủ tài khoản có thể phải xác minh lại thông tin hoặc bị từ chối thực hiện giao dịch khi thuộc những trường hợp được pháp luật quy định. Việc tài khoản bị sử dụng sai mục đích còn có thể khiến người đứng tên phải giải trình về các giao dịch phát sinh và phối hợp với ngân hàng, cơ quan chức năng để làm rõ sự việc.
Về trách nhiệm hành chính, Nghị định số 340/2025/NĐ-CP quy định khung phạt từ 100 đến 150 triệu đồng đối với hành vi liên quan đến từ một đến dưới mười tài khoản thanh toán; trường hợp từ mười tài khoản trở lên thuộc khung phạt từ 150 đến 200 triệu đồng, khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với trách nhiệm hình sự, TS. Trương Thị Tuyết Minh đặc biệt nhấn mạnh cần tránh cách hiểu rằng cứ tài khoản nhận tiền từ hành vi phạm tội thì người đứng tên mặc nhiên trở thành người phạm tội.
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào những yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể, bao gồm hành vi, vai trò và yếu tố lỗi theo quy định pháp luật.
Nếu chủ tài khoản biết rõ nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản nhưng vẫn cố ý hỗ trợ che giấu, luân chuyển hoặc trực tiếp tham gia hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét khi có đầy đủ căn cứ.
Ngược lại, nếu người đứng tên bị lừa dối, lợi dụng và không đáp ứng các yếu tố cấu thành tội phạm thì việc đánh giá trách nhiệm phải được thực hiện tương ứng với bản chất vụ việc.
Theo cô Minh, không thể mặc nhiên cho rằng người cho mượn tài khoản không nhận tiền thì hoàn toàn vô can, nhưng cũng không thể đồng nhất mọi hành vi cho mượn tài khoản với việc cố ý tham gia hoạt động phạm tội.
Giúp đỡ người thân đúng pháp luật để tránh rủi ro
Từ những vấn đề thực tiễn, TS. Trương Thị Tuyết Minh cho rằng người dân hoàn toàn có thể hỗ trợ người thân thực hiện giao dịch ngân hàng thông qua những cơ chế hợp pháp.
Một phương thức phổ biến là ủy quyền sử dụng tài khoản thanh toán theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và Thông tư số 17/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.
Theo đó, chủ tài khoản cần thực hiện việc ủy quyền bằng văn bản, cung cấp thông tin và giấy tờ cần thiết để ngân hàng xác minh người được ủy quyền, đồng thời tuân thủ các thủ tục cụ thể tại tổ chức quản lý tài khoản.
Trường hợp hai người có nhu cầu cùng quản lý một khoản tiền, Tiến sĩ cho biết có thể xem xét mở tài khoản thanh toán chung theo quy định. Tuy nhiên, quyền, nghĩa vụ và phương thức thực hiện giao dịch của các chủ tài khoản phải được xác định rõ ràng, không thể sử dụng tài khoản chung như một cách hợp thức hóa việc cho mượn tài khoản cá nhân.
Đối với những trường hợp cần người đại diện hoặc người giám hộ, việc mở và sử dụng tài khoản phải tuân thủ các quy định tương ứng về đại diện, giám hộ và năng lực hành vi dân sự.
Trước khi kết thúc chương trình, TS. Trương Thị Tuyết Minh khuyến nghị người dân không giao tài khoản, mật khẩu hoặc phương thức xác thực giao dịch cho người khác sử dụng, kể cả người thân.
Nếu phát hiện tài khoản có dấu hiệu bị lợi dụng, chủ tài khoản cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp, đồng thời lưu giữ thông tin giao dịch, tin nhắn, thỏa thuận và chứng từ liên quan. Khi có dấu hiệu tội phạm, cần kịp thời trình báo cơ quan công an để được hướng dẫn, giải quyết.
Theo Tiến sĩ, giúp đỡ người thân là việc đáng quý, nhưng sự tin tưởng không thể thay thế những thủ tục an toàn mà pháp luật đặt ra. Khi trao quyền kiểm soát tài khoản cho người khác, chủ tài khoản không đơn thuần chuyển giao một phương tiện thanh toán mà còn đặt chính danh tính của mình trước những nguy cơ pháp lý khó lường.
Thông qua những phân tích tại ULAW Legal Insight số 22, TS. Trương Thị Tuyết Minh làm rõ ranh giới giữa nhu cầu hỗ trợ giao dịch chính đáng và hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động ngân hàng. Trong bối cảnh thanh toán điện tử ngày càng phổ biến, hiểu đúng quy định và sử dụng tài khoản theo những phương thức hợp pháp là yêu cầu thiết yếu để mỗi cá nhân bảo vệ tài sản, thông tin định danh và quyền lợi của chính mình.
Thực hiện: Phòng Truyền thông và Quan hệ Doanh nghiệp – Trường Đại học Luật TP.HCM